به اجرا گذاشتن مهریه: راهنمای جامع و کاربردی
فهرست مطالب
مقدمهای بر مهریه و اهمیت آن
مهریه، که در اصطلاح حقوقی به آن “صداق” نیز گفته میشود، یک حق مالی و شرعی است که به محض جاری شدن عقد نکاح، بر ذمه مرد قرار میگیرد و زن مالک آن میشود. این حق، پشتوانه مالی و حمایتی برای زن در طول زندگی مشترک و پس از آن محسوب میشود. مطالبه و به اجرا گذاشتن مهریه، یکی از مسائل مهم و رایج در دعاوی خانواده است که بسیاری از زنان در شرایط خاص زندگی، به آن نیاز پیدا میکنند.
هدف از این مقاله، ارائه یک راهنمای جامع و کاربردی برای تمامی مراحلی است که یک زن برای مطالبه و به اجرا گذاشتن مهریه خود باید طی کند. سعی میکنیم با زبانی ساده و روان، پیچیدگیهای قانونی را برایتان روشن کنیم تا با آگاهی کامل گام بردارید.
انواع مهریه و نحوه مطالبه هر کدام
قبل از هر اقدامی، مهم است که بدانید مهریه شما از چه نوعی است، زیرا مسیر مطالبه آن میتواند متفاوت باشد. به طور کلی، دو نوع اصلی مهریه وجود دارد:
۱. مهریه عندالمطالبه
این رایجترین نوع مهریه است. به این معنی که زن هر زمان که بخواهد، میتواند آن را از همسرش مطالبه کند و مرد مکلف به پرداخت آن است. نیازی به اثبات توانایی مالی مرد نیست و او باید مهریه را بپردازد مگر اینکه اعسار خود را ثابت کند.
۲. مهریه عندالاستطاعه
در این نوع مهریه، زن تنها در صورتی میتواند مهریه را مطالبه کند که توانایی مالی مرد برای پرداخت آن ثابت شود. بار اثبات توانایی مالی مرد بر عهده زن است. این امر فرآیند مطالبه را کمی پیچیدهتر میکند زیرا زن باید داراییها و اموال مرد را شناسایی و به دادگاه معرفی کند.
مراحل گام به گام به اجرا گذاشتن مهریه
مسیر مطالبه مهریه، بسته به نوع مهریه و شرایط، میتواند از دو طریق اصلی پیگیری شود: اداره اجرای ثبت یا دادگاه خانواده. انتخاب مسیر صحیح، در سرعت و نتیجه پرونده شما بسیار مؤثر است.
مسیر اول: مطالبه مهریه از طریق اداره اجرای ثبت (توصیه شده برای مهریه عندالمطالبه)
این روش معمولاً سریعتر و کمهزینهتر است، به خصوص اگر مهریه شما “عندالمطالبه” باشد و سند ازدواج رسمی باشد. مراحل آن به شرح زیر است:
- مراجعه به دفترخانهای که عقد در آن ثبت شده: در ابتدا باید به دفتر ازدواج و طلاقی که سند نکاحیه شما را تنظیم کرده، مراجعه کنید و درخواست صدور اجرائیه مهریه را ارائه دهید.
- دریافت اجرائیه: پس از ارائه درخواست، دفترخانه مربوطه یک اجرائیه برای شما صادر میکند.
- مراجعه به اداره اجرای ثبت: با در دست داشتن اجرائیه، به اداره اجرای ثبت محل زندگی همسر خود مراجعه کرده و پرونده اجرایی تشکیل دهید.
- معرفی اموال و داراییهای زوج: در این مرحله، شما میتوانید هرگونه اموال منقول یا غیرمنقول (مانند حساب بانکی، سهام، خودرو، ملک) که از همسرتان سراغ دارید را به اداره ثبت معرفی کنید تا توقیف شود.
- استعلام از نهادهای دولتی: اداره ثبت میتواند به درخواست شما، از سازمانهایی مانند اداره ثبت اسناد و املاک، بانک مرکزی، راهنمایی و رانندگی و… برای شناسایی اموال همسرتان استعلام بگیرد.
مسیر دوم: مطالبه مهریه از طریق دادگاه خانواده
اگر مهریه شما “عندالاستطاعه” باشد، یا برای توقیف اموال با مشکل مواجه شدید، یا نیاز به اعمال “حق حبس” دارید، مراجعه به دادگاه خانواده گزینه مناسبتری است. مراحل کلی به شرح زیر است:
- ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: با مراجعه به یکی از دفاتر خدمات قضایی و ارائه مدارک لازم، دادخواست مطالبه مهریه را ثبت میکنید. در دادخواست باید مشخصات کامل خود و همسرتان و میزان مهریه قید شود.
- ارجاع پرونده به شعبه دادگاه خانواده: پرونده شما به یکی از شعب دادگاه خانواده ارجاع میشود.
- تعیین وقت رسیدگی و ابلاغ به زوج: دادگاه وقت رسیدگی تعیین کرده و به طرفین ابلاغ میشود. زوج نیز برای ارائه دفاعیات خود به دادگاه فراخوانده میشود.
- جلسه رسیدگی و صدور حکم: در جلسه دادگاه، طرفین توضیحات خود را ارائه میدهند. پس از بررسی مدارک و شنیدن اظهارات، دادگاه حکم به پرداخت مهریه یا اعسار زوج و تقسیط مهریه صادر میکند.
- اجرای حکم: در صورت قطعی شدن حکم، پرونده به اجرای احکام دادگستری ارسال میشود. در این مرحله میتوانید درخواست توقیف اموال یا سایر اقدامات اجرایی را داشته باشید.
مدارک لازم برای مطالبه مهریه
برای اینکه پرونده شما بدون نقص پیش برود، آماده کردن مدارک زیر ضروری است:
توقیف اموال و ممنوعالخروج کردن زوج
یکی از مهمترین مراحل در به اجرا گذاشتن مهریه، تضمین وصول آن از طریق توقیف اموال زوج است. این اقدام میتواند از همان ابتدای پرونده (تأمین خواسته) یا پس از صدور حکم انجام شود.
- توقیف اموال منقول و غیرمنقول: شما میتوانید حسابهای بانکی، سهام، خودرو، ملک، حقوق و دستمزد (تا یک چهارم برای مرد متاهل و یک سوم برای مرد مجرد) و هر دارایی دیگری که متعلق به همسرتان است را به دادگاه یا اداره ثبت معرفی کنید تا توقیف شود.
- ممنوعالخروج کردن زوج: اگر نگران خروج همسرتان از کشور و عدم دسترسی به اموال او هستید، میتوانید با ارائه درخواست به دادگاه، حکم ممنوعالخروجی او را صادر کنید. این اقدام فشار زیادی برای پرداخت مهریه ایجاد میکند.
- حق حبس: طبق قانون، اگر زن قبل از تمکین، مهریه خود را مطالبه کند و مهریه او عندالمطالبه باشد، میتواند از تمکین خودداری کند تا مهریه به او پرداخت شود. به این حق، حق حبس گفته میشود.
نکته مهم: در صورتی که زوج اثبات کند معسر است و توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد، دادگاه میتواند حکم به تقسیط مهریه بدهد. در این صورت، مبلغی به عنوان پیشقسط و بقیه به صورت اقساط ماهانه از زوج دریافت میشود.
💡 اینفوگرافیک: مسیر مطالبه مهریه در یک نگاه 💡
گام اول: آگاهی از نوع مهریه
آیا مهریه “عندالمطالبه” است یا “عندالاستطاعه”؟ این موضوع مسیر شما را مشخص میکند.
گام دوم: انتخاب مسیر قانونی
✨ مسیر ثبت: سریعتر برای مهریه عندالمطالبه (دفترخانه + اداره ثبت)
✨ مسیر دادگاه: برای مهریه عندالاستطاعه و شرایط پیچیدهتر (دفاتر خدمات قضایی + دادگاه خانواده)
گام سوم: تهیه مدارک لازم
سند ازدواج، شناسنامه، کارت ملی، وکیلنامه (در صورت نیاز).
گام چهارم: شناسایی و توقیف اموال
حساب بانکی، خودرو، ملک، حقوق. ممنوعالخروج کردن هم میتواند مؤثر باشد.
گام پنجم: پیگیری تا حصول نتیجه
صدور حکم، اجرای حکم، دریافت مهریه یا تقسیط آن.
مطالعه موردی: تجربه خانم رضایی در مطالبه مهریه
خانم رضایی پس از چندین سال زندگی مشترک و بروز اختلافات شدید، تصمیم گرفت برای مطالبه مهریه خود اقدام کند. مهریه او 400 سکه تمام بهار آزادی و از نوع “عندالمطالبه” بود.
- اقدام اولیه: خانم رضایی با توجه به “عندالمطالبه” بودن مهریهاش، ابتدا به دفترخانه محل عقد مراجعه و درخواست صدور اجرائیه ثبت را ارائه کرد.
- توقیف اموال: او با کمک وکیل خود، اطلاعات یک حساب بانکی، یک خودروی شخصی و یک قطعه زمین همسرش را به اداره اجرای ثبت معرفی کرد. اداره ثبت بلافاصله دستور توقیف این اموال را صادر کرد.
- ممنوعالخروجی: همچنین، به دلیل احتمال خروج همسرش از کشور، درخواست ممنوعالخروجی وی را نیز به دادگاه ارائه داد که با آن موافقت شد.
- واکنش زوج: همسر خانم رضایی که با توقیف اموال و ممنوعالخروجی مواجه شده بود، برای رفع این محدودیتها، حاضر به مذاکره و پرداخت مهریه شد.
- نتیجه: در نهایت، پس از مذاکرات و توافق بر سر قیمت روز سکه، همسر خانم رضایی نیمی از مهریه را به صورت نقدی و الباقی را طی اقساط 6 ماهه پرداخت کرد و پرونده به رضایت طرفین مختومه شد.
این مورد نشان میدهد که اقدام به موقع و شناسایی صحیح اموال میتواند در مطالبه مهریه بسیار مؤثر باشد.
سوالات متداول (FAQ)
آیا میتوان مهریه را بدون طلاق به اجرا گذاشت؟
بله، زن در هر زمان که بخواهد، حتی بدون قصد طلاق و در حین زندگی مشترک، میتواند مهریه خود را مطالبه و به اجرا بگذارد. این حق به محض جاری شدن عقد نکاح برای او ایجاد میشود.
در صورت عدم توانایی مرد در پرداخت مهریه چه اتفاقی میافتد؟
اگر مرد اثبات کند که معسر است و توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد، دادگاه حکم به تقسیط مهریه میدهد. معمولاً مبلغی به عنوان پیشقسط و مابقی به صورت اقساط ماهانه تعیین میشود.
آیا میتوان کل مهریه را توقیف کرد؟
بله، در صورت وجود اموال کافی و درخواست زن، تمامی مهریه قابل توقیف است. اما اگر مرد معسر شناخته شود، امکان توقیف کامل ممکن نیست و دادگاه طبق قانون اقدام میکند. لازم به ذکر است که برخی از اموال (مانند مستثنیات دین) قابل توقیف نیستند.
سخن پایانی و توصیههای حقوقی
همانطور که دیدید، به اجرا گذاشتن مهریه یک فرآیند حقوقی نسبتاً پیچیده است که نیاز به آگاهی و دقت فراوان دارد. انتخاب مسیر صحیح، تهیه مدارک کامل، و پیگیری مستمر پرونده، نقش اساسی در موفقیت شما ایفا میکند. توصیه ما این است که حتی برای شروع، حتماً با یک مشاور حقوقی یا وکیل متخصص در امور خانواده مشورت کنید. یک وکیل کاربلد میتواند شما را در شناسایی بهترین مسیر، آمادهسازی مدارک، طرح دعوا و توقیف اموال به بهترین شکل یاری رساند و از اتلاف وقت و انرژی شما جلوگیری کند.
فراموش نکنید، حق و حقوق شما محترم است و با آگاهی و اقدام به موقع میتوانید به آن دست پیدا کنید.
برای دریافت مشاوره حقوقی تخصصی، میتوانید با ما تماس بگیرید:
📍 آدرس: اتوبان باقری، فرجام غربی، بعد از عبادی، ساختمان کهکشان، پلاک 401، واحد 8، طبقه دوم (جلسه حضوری فقط با هماهنگی قبلی)
صفحات مرتبط و مفید:
